Zamknij

Twój koszyk

Razem: 0.00 zł
Razem z VAT: 0,00 zł
Przejdź do kasy

Różne okna, jeden budynek. Jak HR pomaga połączyć perspektywy?

„Wszyscy byli w kopii”. „Przecież komunikat poszedł”. „Wróćmy do tego offline”. Te trzy zdania mogłyby zawisnąć nad wejściem do niejednej organizacji usługowej. Brzmią niewinnie, a często oznaczają moment, w którym sprawa przestaje należeć do kogokolwiek: spotkanie się skończyło, notatka rozeszła się do 20 adresatów, a w poniedziałek rano nikt nie potrafi powiedzieć, kto właściwie podejmuje decyzję.
REKLAMA
W korpokracji usług drobna z pozoru sprawa – np. niedziałająca klimatyzacja na siódmym piętrze biurowca – potrafi odbyć podróż przez pół świata. Zaczyna się od najemcy, przechodzi przez property managera i właściciela aktywa, trafia do centrali globalnego dostawcy Facility Management, a stamtąd do podwykonawcy serwisu HVAC (heating, ventilation and air conditioning – ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja) i do technika, który w końcu staje z drabiną pod kratką wentylacyjną. Każde ogniwo widzi tę sytuację inaczej. Dla najemcy to duszne biuro, w którym podczas spotkania z klientem nie da się oddychać, dla asset managera – pozycja w budżecie, dla centrali dostawcy – wskaźnik SLA w miesięcznym raporcie, a dla technika – trzecie zgłoszenie tego dnia i brak części w magazynie.

Nikt tu nie działa w złej wierze, każdy po prostu patrzy przez własne okno. Podobnie bywa zresztą w każdej dużej organizacji, w której projekt zależy od kilku działów, a odpowiedzialność rozkłada się na osoby siedzące w różnych miejscach struktury. Łatwo wpaść w pułapkę: informacja zrozumiała dla piszącego wcale nie musi być zrozumiała dla odbiorcy, obecność na spotkaniu nie zawsze oznacza uzgodnienie decyzji, a przypisanie zadania w tabeli nie musi zakończyć się jego wykonaniem.

W mediach społecznościowych krąży żart o trzech pytaniach, które mogą paść podczas jednego międzynarodowego spotkania: „Co może pójść nie tak?”, „Ile tracimy, czekając?” i „Kto znowu będzie musiał to ratować?”. Warto czytać go nie jako opis narodowych charakterów, lecz jako metaforę trzech perspektyw, które spotykają się przy każdym stole – między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi, liderem a osobą wykonującą zadanie. Pierwsza porusza kwestię zgodności i ryzyka, druga – kosztów opóźnienia, a trzecia – tego, kto na koniec zostanie z problemem. Wszystkie trzy są uzasadnione.

Ten tekst jest o ludziach stojących przy tych oknach i o tym, jak HR może pomóc im zobaczyć ten sam krajobraz.

Komunikat wysłany. Czy dotarł?

Osobie, która pisze komunikat, wydaje się on zrozumiały, bo ma w głowie cały jego kontekst: pamięta wcześniejsze spotkania, zna powody zmiany i wie, czego dotyczy decyzja. Psychologia ma na to zgrabną nazwę – klątwa wiedzy. Camerer, Loewenstein i Weber (1989) pokazali, że osoby lepiej poinformowane mają systematyczny kłopot z wyobrażeniem sobie, jak sytuację widzi ktoś, kto tej wiedzy nie ma – nawet wtedy, gdy leży to w ich własnym interesie.

Weźmy przykład. Centrala dostawcy wprowadza zasadę, że od 1 marca usterki zgłasza się wyłącznie przez system CAFM (computer aided facility management), a telefony przestają być przyjmowane. Szczegółowy mail w tej sprawie trafia do kierowników obiektów, którzy przekazują dalej skrótową informację: „Od marca nowy system zgłoszeń, szczegóły w załączniku”. Recepcjonistka w jednym z budynków dowiaduje się o zmianie 3 marca – w chwili, gdy zirytowany najemca dzwoni jak zawsze, a dyżurny technik odpowiada, że „telefoniczne zgłoszenia nie są już przyjmowane”. Formalnie wszystko zostało przekazane, ale w praktyce informacja dotarła do niej w najgorszym możliwym momencie, czyli wtedy, gdy już trzeba było z niej skorzystać.

Sytuacja nie wynikła z lekceważenia tematu przez kierowników obiektów. Komunikat zazwyczaj skraca się przy każdym przekazaniu – jak w zabawie w głuchy telefon – i ginie wśród innych priorytetów, a ludzie z różnych poziomów organizacji różnie rozumieją tę samą wiadomość. Centrala uważa, że „komunikat został przekazany”, manager zakłada, że „zespół już wie”, a osoba najbliżej wykonania zadania dowiaduje się o zmianie dopiero wtedy, gdy ma ją zastosować.

Dlatego zamiast pytać „czy wysłaliśmy?”, lepiej zadać trzy inne pytania:
  • Czy odbiorca wie, dlaczego zmiana jest wprowadzana?
  • Czy wie, co konkretnie ma zrobić inaczej?
  • Czy wie, do kogo zadzwonić, gdy sytuacja wymknie się ustalonej procedurze?
Prosty test: poproś dwie osoby z końca łańcucha, by własnymi słowami opowiedziały, co się zmienia. Jeśli opowiedzą dwie różne historie, komunikat jeszcze nie dotarł. Ma to szczególne znaczenie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, w których procedury, wymogi i standardy pełnią ważną funkcję, ale muszą zostać przełożone na język codziennej pracy.

Wszyscy w kopii, nikt przy sterze

Pole „DW” (do wiadomości) to jeden z najbardziej zdradliwych wynalazków korporacyjnego świata. Daje poczucie, że wszyscy zainteresowani wiedzą, a zarazem rozmywa to, kto powinien zareagować. Klasyczne eksperymenty Darleya i Latané (1968) pokazały zjawisko rozproszenia odpowiedzialności: im więcej osób jest świadkami sytuacji wymagającej działania, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że którakolwiek z nich zareaguje, i tym dłużej to trwa. Każdy zakłada bowiem, że ktoś inny już się tym zajął.

Lista 14 adresatów maila o przecieku w garażu działa podobnie jak tłum na przystanku. Facility manager myśli, że sprawę pchnie dostawca, dostawca czeka na zgodę właściciela, a właściciel jest przekonany, że skoro wszyscy są w kopii, to sprawa „jest w toku”. A woda kapie dalej. Dobra praktyka jest zaskakująco prosta: w każdej wiadomości wymagającej działania wskazać z imienia jedną osobę odpowiedzialną za kolejny krok i termin. Reszta może być w kopii, ale wie już, że nie trzyma piłki.

„To nie po naszej stronie”

Gdy sprawa się opóźnia, łatwo usłyszeć: „centrala nie zna realiów”, „lokalny zespół nie trzyma standardu”, „dostawca zasłania się umową”. Takie zdania przynoszą ulgę, bo pozwalają szybko wskazać winnego, ale zasłaniają to, jak działania wielu osób złożyły się na wspólny wynik.

Psychologia społeczna od dawna opisuje, jak przynależność do grupy kształtuje nasze oceny i skłania do łagodniejszego patrzenia na „naszych” niż na „tamtych”. W organizacji usługowej granica może przebiegać między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi albo pracownikami firmy a ludźmi dostawcy – nawet jeśli ci ostatni od lat siedzą w tym samym budynku i jedzą lunch w tej samej kuchni. Model wspólnej tożsamości grupowej (Gaertner i in., 1993) podpowiada, że uprzedzenia między grupami słabną, gdy ich członkowie zaczynają dostrzegać nadrzędny cel, który ich łączy. Nie chodzi o to, by wszyscy stali się jednym zespołem i zapomnieli o swoich rolach. Technik nadal jest technikiem, a asset manager – asset managerem. Chodzi o to, by każdy rozumiał, jak jego decyzje wpływają na doświadczenie najemcy czy pracownika, który rano wchodzi do budynku.

Dobrym narzędziem jest wspólny „spacer po procesie”: przedstawiciele wszystkich ogniw siadają razem i śledzą jedną konkretną sprawę – od zgłoszenia, przez decyzję i wykonanie, aż po informację przekazaną użytkownikowi. Często wychodzi wtedy na jaw coś, czego nie widać w żadnym raporcie. Na przykład technik wymienił filtr w ciągu dwóch godzin, system automatycznie zamknął zgłoszenie, SLA zostało dotrzymane – tylko nikt nie powiedział najemcy, że problem rozwiązano. Najemca uznał więc, że nic się nie wydarzyło, i w kwartalnej ankiecie satysfakcji wystawił dwójkę. Każdy wykonał swoje zadanie, ale nikt nie doprowadził sprawy do końca, czyli do poinformowania pracowników.

Kto ma piłkę?

Niejasność ról widać najlepiej wtedy, gdy ktoś ma do wykonania kilka zadań, które się wykluczają. Managerka obiektu ma przyspieszyć projekt, pilnować budżetu i skonsultować zmianę z zespołem, ale nikt jej nie powiedział, który cel jest priorytetowy, gdy nie da się pogodzić wszystkich. Pracownik dostaje dwa pilne zadania od dwóch przełożonych, którzy nie uzgodnili między sobą kolejności. Technik ma usunąć awarię w cztery godziny, ale zakup części powyżej określonej kwoty wymaga akceptacji asset managera, który akurat jest na urlopie. W miesięcznym raporcie technik „nie dotrzymał SLA”.

W takich sytuacjach kusi nas, by ocenić człowieka: „mało samodzielny”, „nie ogarnia”, „brak inicjatywy”. Ross (1977) opisał tę skłonność jako podstawowy błąd atrybucji: przeceniamy cechy osoby, a nie doceniamy siły sytuacji, w której się znalazła. Zanim więc wydamy wyrok, warto sprawdzić, czy ta osoba wie, czego się od niej oczekuje, jakie decyzje może podjąć sama i na co rzeczywiście ma wpływ. Badania potwierdzają, że nie jest to kwestia kosmetyczna: metaanaliza Tubre’a i Collinsa (2000) wykazała negatywny związek między niejasnością roli a efektywnością pracy, choć jego siła zależała od rodzaju pracy i od tego, kto dokonywał oceny.

Dobrym rozwiązaniem jest wtedy macierz RACI (responsible, accountable, consulted, informed), która pomaga ustalić, kto wykonuje zadanie, kto podejmuje decyzję, kogo trzeba zapytać o zdanie, a kogo jedynie poinformować. Sama tabela to jednak dopiero mapa, a nie podróż. Jeśli zespół po jej lekturze nadal nie wie, kto rozstrzyga konflikt priorytetów, kto może zaakceptować odstępstwo od standardu i dokąd zgłosić ryzyko, które nie mieści się w żadnej rubryce, RACI pozostanie jedynie ładnym załącznikiem do prezentacji. Tu widzę miejsce dla HR, który wspólnie z liderami może uzgodnić te zasady, a potem pomóc przełożyć je na proste komunikaty, wdrożenie nowych osób i codzienne zachowania.

Z jasnością ról wiąże się też sprawiedliwa ocena. W złożonych łańcuchach usług łatwo nagradzać i karać ludzi za wskaźniki, na które mają tylko częściowy wpływ. Kilka pytań porządkuje tę kwestię: kto kogo ocenia i na podstawie jakich danych? Czy wskaźnik mierzy to, co dana osoba może kontrolować? Czy po incydencie szukamy przede wszystkim winnego, czy przyczyny? W praktyce dobrze sprawdzają się wspólne cele dla całego łańcucha (np. satysfakcja użytkownika budynku) obok celów indywidualnych oraz przeglądy incydentów prowadzone tak, by oddzielić błąd człowieka od błędu systemu. Organizacja, która konsekwentnie karze ludzi za usterki procesu, szybko się nauczy, że najbezpieczniej jest nic nie zgłaszać.

Wartości, które widać w działaniu

„Ludzie są w centrum”, „stawiamy na współpracę”, „możesz mówić otwarcie” – takie hasła dobrze wyglądają na plakacie w kuchni. Dla pracownika nabierają jednak znaczenia dopiero wtedy, gdy zobaczy, jak przekładają się na decyzje, sposób zarządzania i zwykłą rozmowę z przełożonym.

Wyobraźmy sobie kierownika obiektu, który na kwartalnym spotkaniu mówi wprost, że harmonogram sprzątania jest nierealny przy obecnej obsadzie. W odpowiedzi słyszy: „Inne obiekty jakoś dają radę”. Następnym razem nie powie nic, nawet jeśli plakat z hasłem „Speak up!” nadal będzie wisiał na swoim miejscu. Morrison i Milliken (2000) opisali to zjawisko jako milczenie organizacyjne: gdy ludzie uczą się, że zabieranie głosu jest ryzykowne albo bezcelowe, firma traci dostęp do informacji, których najbardziej potrzebuje.
W psychologii organizacji bada się spójność słów i czynów liderów, określaną jako behavioral integrity. Simons (2002) zwraca uwagę, że to, jak pracownicy postrzegają tę spójność, wiąże się z wiarygodnością przełożonych i zaufaniem do nich. To również obszar kontraktu psychologicznego, czyli niepisanego zestawu przekonań o tym, co organizacja obiecuje i jak traktuje ludzi (Rousseau, 1989). Taki kontrakt nie ma paragrafów, ale pracownicy bardzo dokładnie zauważają, kiedy jest łamany. Jedno zignorowane zgłoszenie mówi więcej niż 10 prezentacji o wartościach.

Młodsi pracownicy często nazywają tę niespójność wprost, ale oczekiwanie, że wartości będą widoczne w działaniu, nie jest przywilejem jednego pokolenia. Każdy chce wiedzieć, czy „szacunek” oznacza także uważne słuchanie, czy „współpraca” zakłada wysłuchanie głosu osób najbliżej procesu i czy „odpowiedzialność” oznacza również jasne wskazanie, kto podejmuje decyzję.
Rolą HR jest pomagać organizacji w przekładaniu głoszonych wartości na konkretne zachowania i procesy, z którymi liderzy i zespoły stykają się na co dzień. Jeśli mówimy o szacunku, warto ustalić, jak przejawia się on przy wprowadzaniu zmian, udzielaniu informacji zwrotnej i rozwiązywaniu sporów. Jeśli deklarujemy otwartość, trzeba zadbać o to, by zgłoszenie ryzyka nie kończyło się ośmieszeniem czy karą. Dotyczy to także ludzi dostawcy: technik zewnętrznej firmy, który od lat dba o budynek, powinien wiedzieć, że jego uwagi są mile widziane i że może zostać zauważony, gdy zrobi coś dobrze.

Korporacja bywa trudna, ale ma też mocne strony

Pracuję w korporacjach od ponad 20 lat i wiem, że ten świat potrafi frustrować – zwłaszcza gdy decyzja wędruje przez kolejne piętra, a procedura wydaje się ważniejsza od konkretnej sytuacji. Wiem też, że jasne zasady, odpowiedzialność, przewidywalne procesy i wspólne standardy są potrzebne. Szczególnie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, gdzie decyzje muszą uwzględniać bezpieczeństwo, zgodność z przepisami i zaufanie klientów.
Korporacja nie jest z definicji ani straszna, ani doskonała. Wiele zależy od tego, czy jej struktury pomagają ludziom rozumieć sens decyzji i współpracować, czy raczej tworzą dystans między tym, co organizacja deklaruje, a tym, czego doświadcza pracownik. Amy Edmondson (1999) wykazała w badaniu zespołów, że bezpieczeństwo psychologiczne – przekonanie, że w zespole można podjąć ryzyko interpersonalne bez obawy o konsekwencje – wiąże się z zachowaniami sprzyjającymi uczeniu się: zadawaniem pytań, proszeniem o informację zwrotną i otwartym mówieniem o błędach. Organizacja, która chce wyciągać wnioski z problemów, musi najpierw sprawić, że ludzie będą chcieli o nich mówić.

HR przy wspólnym stole

W dobrze działającym service governance spotykają się trzy perspektywy. Operacje patrzą na jakość i ciągłość usługi, finanse – na koszty i efektywność, a HR wnosi wiedzę o rolach, kompetencjach, obciążeniu ludzi i jakości współpracy. Gdy opóźnienia się powtarzają, wspólna analiza pozwala sprawdzić, czy problem wynika ze sposobu realizacji, braku zasobów, niejasnej ścieżki decyzyjnej czy podziału odpowiedzialności. Bez perspektywy HR łatwo przeoczyć, że trzecia z rzędu „awaria procesu” to w rzeczywistości jeden przemęczony koordynator, który od pół roku robi pracę za dwie osoby.

HR nie przejmuje zarządzania dostawcą ani nie podejmuje decyzji operacyjnych za liderów. Może natomiast wspierać managerów liniowych w budowaniu partnerskiej współpracy z vendorami i centralą: zaproponować wspólny onboarding dla nowych osób po obu stronach umowy, przygotować prostą mapę kontaktów („kto, w jakiej sprawie, w jakim czasie”), przeszkolić liderów z prowadzenia trudnych rozmów z partnerem czy włączyć ludzi dostawcy w programy uznania. Takie drobne rozwiązania sprawiają, że w kryzysie strony dzwonią do siebie, zamiast wymieniać maile z coraz dłuższą listą osób w kopii.

Ta sama perspektywa przydaje się wszędzie tam, gdzie wynik zależy od kilku zespołów, a odpowiedzialność rozkłada się na wiele ról – nieważne, czy chodzi o biurowiec, centrum handlowe, czy wewnętrzny projekt w banku.

Na koniec: trzy proste pytania

Korpokracja usług może być skomplikowana, ale ludzie, którzy w niej pracują, potrzebują odpowiedzi na trzy proste pytania:
  • Czego się ode mnie oczekuje?
  • Na co mam wpływ?
  • Do kogo mogę się zwrócić, gdy sprawa utknie?
Jeśli organizacja potrafi na nie odpowiedzieć każdemu – od asset managera po technika z drabiną – procedury i wartości przestają być zapisami w dokumentach. Zaczynają pomagać ludziom współpracować i świadczyć lepsze usługi. A „wszyscy byli w kopii” przestaje być wymówką i staje się po prostu informacją.

Bibliografia

Camerer, C., Loewenstein, G. i Weber, M. (1989). The curse of knowledge in economic settings: An experimental analysis. „Journal of Political Economy”, 97(5), 1232–1254. https://doi.org/10.1086/261651

Darley, J.M. i Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. „Journal of Personality and Social Psychology”, 8(4, Pt. 1), 377–383. https://doi.org/10.1037/h0025589

Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. „Administrative Science Quarterly”, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999

Gaertner, S.L., Dovidio, J.F., Anastasio, P.A., Bachman, B.A. i Rust, M.C. (1993). The common ingroup identity model: Recategorization and the reduction of intergroup bias. „European Review of Social Psychology”, 4(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/14792779343000004

Morrison, E.W. i Milliken, F.J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706–725. https://doi.org/10.5465/amr.2000.3707697

Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process. „Advances in Experimental Social Psychology”, 10, 173–220. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60357-3

Rousseau, D.M. (1989). Psychological and implied contracts in organizations. „Employee Responsibilities and Rights Journal”, 2(2), 121–139. https://doi.org/10.1007/BF01384942

Simons, T. (2002). Behavioral integrity: The perceived alignment between managers’ words and deeds as a research focus. „Organization Science”, 13(1), 18–35. https://doi.org/10.1287/orsc.13.1.18.543

Tubre, T.C. i Collins, J.M. (2000). Jackson and Schuler (1985) revisited: A meta-analysis of the relationships between role ambiguity, role conflict, and job performance. „Journal of Management”, 26(1), 155–169. https://doi.org/10.1177/014920630002600106

REKLAMA
Subscribe to newsletter

Subscribe to receive the latest blog posts to your inbox every week.

By subscribing you agree to with our Privacy Policy.
Thank you! Your submission has been received!
Oops! Something went wrong while submitting the form.

Polecane artykuły

Katarzyna Głodowska nowym Dyrektorem Regionu Pomorze w strukturach AXI IMMO

Katarzyna Głodowska awansowała na stanowisko Dyrektora Regionu Pomorze w AXI IMMO, obejmując nadzór nad rynkami pomorskim, kujawsko-pomorskim i zachodniopomorskim.

Nawet 11,6 tys. zł dla specjalisty ds. zakupów. Ile zarabia się w logistyce i magazynach? Raport Gi Group_Kom. pras. 10.11.2026 r.

Zapotrzebowanie na pracowników w branży logistycznej i magazynowej pozostaje stabilne, jednak kandydaci muszą liczyć się z dużą rozpiętością płacową zależną od regionu. Według najnowszego raportu Gi G

Maciej Skrzycki nowym Head of Sales & Operations w Walter Herz

Maciej Skrzycki objął stanowisko Head of Sales & Operations w Walter Herz. Odpowiada za rozwój sprzedaży, optymalizację procesów operacyjnych oraz skalowanie biznesu firmy.

Najnowsze wydanie!

Magazyn
2026
11
<< ARTYKUŁ TOWARZYSZĄCY

Różne okna, jeden budynek. Jak HR pomaga połączyć perspektywy?

20.11.2026
Małgorzata Furtak
Dyrektorka Biura BHP & Wellbeing, Psycholożka
Pokaż bio

Managerka z wieloletnim stażem w wielu obszarach od operacji, przez obsługę klienta po BHP i troskę o dobrostan pracowników. Jest absolwentką studiów na kierunkach finanse i bankowość, BHP oraz psychologia. Obecnie skupiona na strategicznym podejściu do budowania kultury troski o zdrowie w środowisku międzynarodowym. Tworzy pionierskie rozwiązania w zakresie bezpieczeństwa fizycznego i psychicznego oraz chętnie dzieli się doświadczeniami jako prelegentka na wydarzeniach w kraju i zagranicą.

Rozmawiał/-a
Sylwia Łysak
Stanowisko
„Wszyscy byli w kopii”. „Przecież komunikat poszedł”. „Wróćmy do tego offline”. Te trzy zdania mogłyby zawisnąć nad wejściem do niejednej organizacji usługowej. Brzmią niewinnie, a często oznaczają moment, w którym sprawa przestaje należeć do kogokolwiek: spotkanie się skończyło, notatka rozeszła się do 20 adresatów, a w poniedziałek rano nikt nie potrafi powiedzieć, kto właściwie podejmuje decyzję.
REKLAMA
W korpokracji usług drobna z pozoru sprawa – np. niedziałająca klimatyzacja na siódmym piętrze biurowca – potrafi odbyć podróż przez pół świata. Zaczyna się od najemcy, przechodzi przez property managera i właściciela aktywa, trafia do centrali globalnego dostawcy Facility Management, a stamtąd do podwykonawcy serwisu HVAC (heating, ventilation and air conditioning – ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja) i do technika, który w końcu staje z drabiną pod kratką wentylacyjną. Każde ogniwo widzi tę sytuację inaczej. Dla najemcy to duszne biuro, w którym podczas spotkania z klientem nie da się oddychać, dla asset managera – pozycja w budżecie, dla centrali dostawcy – wskaźnik SLA w miesięcznym raporcie, a dla technika – trzecie zgłoszenie tego dnia i brak części w magazynie.

Nikt tu nie działa w złej wierze, każdy po prostu patrzy przez własne okno. Podobnie bywa zresztą w każdej dużej organizacji, w której projekt zależy od kilku działów, a odpowiedzialność rozkłada się na osoby siedzące w różnych miejscach struktury. Łatwo wpaść w pułapkę: informacja zrozumiała dla piszącego wcale nie musi być zrozumiała dla odbiorcy, obecność na spotkaniu nie zawsze oznacza uzgodnienie decyzji, a przypisanie zadania w tabeli nie musi zakończyć się jego wykonaniem.

W mediach społecznościowych krąży żart o trzech pytaniach, które mogą paść podczas jednego międzynarodowego spotkania: „Co może pójść nie tak?”, „Ile tracimy, czekając?” i „Kto znowu będzie musiał to ratować?”. Warto czytać go nie jako opis narodowych charakterów, lecz jako metaforę trzech perspektyw, które spotykają się przy każdym stole – między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi, liderem a osobą wykonującą zadanie. Pierwsza porusza kwestię zgodności i ryzyka, druga – kosztów opóźnienia, a trzecia – tego, kto na koniec zostanie z problemem. Wszystkie trzy są uzasadnione.

Ten tekst jest o ludziach stojących przy tych oknach i o tym, jak HR może pomóc im zobaczyć ten sam krajobraz.

Komunikat wysłany. Czy dotarł?

Osobie, która pisze komunikat, wydaje się on zrozumiały, bo ma w głowie cały jego kontekst: pamięta wcześniejsze spotkania, zna powody zmiany i wie, czego dotyczy decyzja. Psychologia ma na to zgrabną nazwę – klątwa wiedzy. Camerer, Loewenstein i Weber (1989) pokazali, że osoby lepiej poinformowane mają systematyczny kłopot z wyobrażeniem sobie, jak sytuację widzi ktoś, kto tej wiedzy nie ma – nawet wtedy, gdy leży to w ich własnym interesie.

Weźmy przykład. Centrala dostawcy wprowadza zasadę, że od 1 marca usterki zgłasza się wyłącznie przez system CAFM (computer aided facility management), a telefony przestają być przyjmowane. Szczegółowy mail w tej sprawie trafia do kierowników obiektów, którzy przekazują dalej skrótową informację: „Od marca nowy system zgłoszeń, szczegóły w załączniku”. Recepcjonistka w jednym z budynków dowiaduje się o zmianie 3 marca – w chwili, gdy zirytowany najemca dzwoni jak zawsze, a dyżurny technik odpowiada, że „telefoniczne zgłoszenia nie są już przyjmowane”. Formalnie wszystko zostało przekazane, ale w praktyce informacja dotarła do niej w najgorszym możliwym momencie, czyli wtedy, gdy już trzeba było z niej skorzystać.

Sytuacja nie wynikła z lekceważenia tematu przez kierowników obiektów. Komunikat zazwyczaj skraca się przy każdym przekazaniu – jak w zabawie w głuchy telefon – i ginie wśród innych priorytetów, a ludzie z różnych poziomów organizacji różnie rozumieją tę samą wiadomość. Centrala uważa, że „komunikat został przekazany”, manager zakłada, że „zespół już wie”, a osoba najbliżej wykonania zadania dowiaduje się o zmianie dopiero wtedy, gdy ma ją zastosować.

Dlatego zamiast pytać „czy wysłaliśmy?”, lepiej zadać trzy inne pytania:
  • Czy odbiorca wie, dlaczego zmiana jest wprowadzana?
  • Czy wie, co konkretnie ma zrobić inaczej?
  • Czy wie, do kogo zadzwonić, gdy sytuacja wymknie się ustalonej procedurze?
Prosty test: poproś dwie osoby z końca łańcucha, by własnymi słowami opowiedziały, co się zmienia. Jeśli opowiedzą dwie różne historie, komunikat jeszcze nie dotarł. Ma to szczególne znaczenie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, w których procedury, wymogi i standardy pełnią ważną funkcję, ale muszą zostać przełożone na język codziennej pracy.

Wszyscy w kopii, nikt przy sterze

Pole „DW” (do wiadomości) to jeden z najbardziej zdradliwych wynalazków korporacyjnego świata. Daje poczucie, że wszyscy zainteresowani wiedzą, a zarazem rozmywa to, kto powinien zareagować. Klasyczne eksperymenty Darleya i Latané (1968) pokazały zjawisko rozproszenia odpowiedzialności: im więcej osób jest świadkami sytuacji wymagającej działania, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że którakolwiek z nich zareaguje, i tym dłużej to trwa. Każdy zakłada bowiem, że ktoś inny już się tym zajął.

Lista 14 adresatów maila o przecieku w garażu działa podobnie jak tłum na przystanku. Facility manager myśli, że sprawę pchnie dostawca, dostawca czeka na zgodę właściciela, a właściciel jest przekonany, że skoro wszyscy są w kopii, to sprawa „jest w toku”. A woda kapie dalej. Dobra praktyka jest zaskakująco prosta: w każdej wiadomości wymagającej działania wskazać z imienia jedną osobę odpowiedzialną za kolejny krok i termin. Reszta może być w kopii, ale wie już, że nie trzyma piłki.

„To nie po naszej stronie”

Gdy sprawa się opóźnia, łatwo usłyszeć: „centrala nie zna realiów”, „lokalny zespół nie trzyma standardu”, „dostawca zasłania się umową”. Takie zdania przynoszą ulgę, bo pozwalają szybko wskazać winnego, ale zasłaniają to, jak działania wielu osób złożyły się na wspólny wynik.

Psychologia społeczna od dawna opisuje, jak przynależność do grupy kształtuje nasze oceny i skłania do łagodniejszego patrzenia na „naszych” niż na „tamtych”. W organizacji usługowej granica może przebiegać między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi albo pracownikami firmy a ludźmi dostawcy – nawet jeśli ci ostatni od lat siedzą w tym samym budynku i jedzą lunch w tej samej kuchni. Model wspólnej tożsamości grupowej (Gaertner i in., 1993) podpowiada, że uprzedzenia między grupami słabną, gdy ich członkowie zaczynają dostrzegać nadrzędny cel, który ich łączy. Nie chodzi o to, by wszyscy stali się jednym zespołem i zapomnieli o swoich rolach. Technik nadal jest technikiem, a asset manager – asset managerem. Chodzi o to, by każdy rozumiał, jak jego decyzje wpływają na doświadczenie najemcy czy pracownika, który rano wchodzi do budynku.

Dobrym narzędziem jest wspólny „spacer po procesie”: przedstawiciele wszystkich ogniw siadają razem i śledzą jedną konkretną sprawę – od zgłoszenia, przez decyzję i wykonanie, aż po informację przekazaną użytkownikowi. Często wychodzi wtedy na jaw coś, czego nie widać w żadnym raporcie. Na przykład technik wymienił filtr w ciągu dwóch godzin, system automatycznie zamknął zgłoszenie, SLA zostało dotrzymane – tylko nikt nie powiedział najemcy, że problem rozwiązano. Najemca uznał więc, że nic się nie wydarzyło, i w kwartalnej ankiecie satysfakcji wystawił dwójkę. Każdy wykonał swoje zadanie, ale nikt nie doprowadził sprawy do końca, czyli do poinformowania pracowników.

Kto ma piłkę?

Niejasność ról widać najlepiej wtedy, gdy ktoś ma do wykonania kilka zadań, które się wykluczają. Managerka obiektu ma przyspieszyć projekt, pilnować budżetu i skonsultować zmianę z zespołem, ale nikt jej nie powiedział, który cel jest priorytetowy, gdy nie da się pogodzić wszystkich. Pracownik dostaje dwa pilne zadania od dwóch przełożonych, którzy nie uzgodnili między sobą kolejności. Technik ma usunąć awarię w cztery godziny, ale zakup części powyżej określonej kwoty wymaga akceptacji asset managera, który akurat jest na urlopie. W miesięcznym raporcie technik „nie dotrzymał SLA”.

W takich sytuacjach kusi nas, by ocenić człowieka: „mało samodzielny”, „nie ogarnia”, „brak inicjatywy”. Ross (1977) opisał tę skłonność jako podstawowy błąd atrybucji: przeceniamy cechy osoby, a nie doceniamy siły sytuacji, w której się znalazła. Zanim więc wydamy wyrok, warto sprawdzić, czy ta osoba wie, czego się od niej oczekuje, jakie decyzje może podjąć sama i na co rzeczywiście ma wpływ. Badania potwierdzają, że nie jest to kwestia kosmetyczna: metaanaliza Tubre’a i Collinsa (2000) wykazała negatywny związek między niejasnością roli a efektywnością pracy, choć jego siła zależała od rodzaju pracy i od tego, kto dokonywał oceny.

Dobrym rozwiązaniem jest wtedy macierz RACI (responsible, accountable, consulted, informed), która pomaga ustalić, kto wykonuje zadanie, kto podejmuje decyzję, kogo trzeba zapytać o zdanie, a kogo jedynie poinformować. Sama tabela to jednak dopiero mapa, a nie podróż. Jeśli zespół po jej lekturze nadal nie wie, kto rozstrzyga konflikt priorytetów, kto może zaakceptować odstępstwo od standardu i dokąd zgłosić ryzyko, które nie mieści się w żadnej rubryce, RACI pozostanie jedynie ładnym załącznikiem do prezentacji. Tu widzę miejsce dla HR, który wspólnie z liderami może uzgodnić te zasady, a potem pomóc przełożyć je na proste komunikaty, wdrożenie nowych osób i codzienne zachowania.

Z jasnością ról wiąże się też sprawiedliwa ocena. W złożonych łańcuchach usług łatwo nagradzać i karać ludzi za wskaźniki, na które mają tylko częściowy wpływ. Kilka pytań porządkuje tę kwestię: kto kogo ocenia i na podstawie jakich danych? Czy wskaźnik mierzy to, co dana osoba może kontrolować? Czy po incydencie szukamy przede wszystkim winnego, czy przyczyny? W praktyce dobrze sprawdzają się wspólne cele dla całego łańcucha (np. satysfakcja użytkownika budynku) obok celów indywidualnych oraz przeglądy incydentów prowadzone tak, by oddzielić błąd człowieka od błędu systemu. Organizacja, która konsekwentnie karze ludzi za usterki procesu, szybko się nauczy, że najbezpieczniej jest nic nie zgłaszać.

Wartości, które widać w działaniu

„Ludzie są w centrum”, „stawiamy na współpracę”, „możesz mówić otwarcie” – takie hasła dobrze wyglądają na plakacie w kuchni. Dla pracownika nabierają jednak znaczenia dopiero wtedy, gdy zobaczy, jak przekładają się na decyzje, sposób zarządzania i zwykłą rozmowę z przełożonym.

Wyobraźmy sobie kierownika obiektu, który na kwartalnym spotkaniu mówi wprost, że harmonogram sprzątania jest nierealny przy obecnej obsadzie. W odpowiedzi słyszy: „Inne obiekty jakoś dają radę”. Następnym razem nie powie nic, nawet jeśli plakat z hasłem „Speak up!” nadal będzie wisiał na swoim miejscu. Morrison i Milliken (2000) opisali to zjawisko jako milczenie organizacyjne: gdy ludzie uczą się, że zabieranie głosu jest ryzykowne albo bezcelowe, firma traci dostęp do informacji, których najbardziej potrzebuje.
W psychologii organizacji bada się spójność słów i czynów liderów, określaną jako behavioral integrity. Simons (2002) zwraca uwagę, że to, jak pracownicy postrzegają tę spójność, wiąże się z wiarygodnością przełożonych i zaufaniem do nich. To również obszar kontraktu psychologicznego, czyli niepisanego zestawu przekonań o tym, co organizacja obiecuje i jak traktuje ludzi (Rousseau, 1989). Taki kontrakt nie ma paragrafów, ale pracownicy bardzo dokładnie zauważają, kiedy jest łamany. Jedno zignorowane zgłoszenie mówi więcej niż 10 prezentacji o wartościach.

Młodsi pracownicy często nazywają tę niespójność wprost, ale oczekiwanie, że wartości będą widoczne w działaniu, nie jest przywilejem jednego pokolenia. Każdy chce wiedzieć, czy „szacunek” oznacza także uważne słuchanie, czy „współpraca” zakłada wysłuchanie głosu osób najbliżej procesu i czy „odpowiedzialność” oznacza również jasne wskazanie, kto podejmuje decyzję.
Rolą HR jest pomagać organizacji w przekładaniu głoszonych wartości na konkretne zachowania i procesy, z którymi liderzy i zespoły stykają się na co dzień. Jeśli mówimy o szacunku, warto ustalić, jak przejawia się on przy wprowadzaniu zmian, udzielaniu informacji zwrotnej i rozwiązywaniu sporów. Jeśli deklarujemy otwartość, trzeba zadbać o to, by zgłoszenie ryzyka nie kończyło się ośmieszeniem czy karą. Dotyczy to także ludzi dostawcy: technik zewnętrznej firmy, który od lat dba o budynek, powinien wiedzieć, że jego uwagi są mile widziane i że może zostać zauważony, gdy zrobi coś dobrze.

Korporacja bywa trudna, ale ma też mocne strony

Pracuję w korporacjach od ponad 20 lat i wiem, że ten świat potrafi frustrować – zwłaszcza gdy decyzja wędruje przez kolejne piętra, a procedura wydaje się ważniejsza od konkretnej sytuacji. Wiem też, że jasne zasady, odpowiedzialność, przewidywalne procesy i wspólne standardy są potrzebne. Szczególnie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, gdzie decyzje muszą uwzględniać bezpieczeństwo, zgodność z przepisami i zaufanie klientów.
Korporacja nie jest z definicji ani straszna, ani doskonała. Wiele zależy od tego, czy jej struktury pomagają ludziom rozumieć sens decyzji i współpracować, czy raczej tworzą dystans między tym, co organizacja deklaruje, a tym, czego doświadcza pracownik. Amy Edmondson (1999) wykazała w badaniu zespołów, że bezpieczeństwo psychologiczne – przekonanie, że w zespole można podjąć ryzyko interpersonalne bez obawy o konsekwencje – wiąże się z zachowaniami sprzyjającymi uczeniu się: zadawaniem pytań, proszeniem o informację zwrotną i otwartym mówieniem o błędach. Organizacja, która chce wyciągać wnioski z problemów, musi najpierw sprawić, że ludzie będą chcieli o nich mówić.

HR przy wspólnym stole

W dobrze działającym service governance spotykają się trzy perspektywy. Operacje patrzą na jakość i ciągłość usługi, finanse – na koszty i efektywność, a HR wnosi wiedzę o rolach, kompetencjach, obciążeniu ludzi i jakości współpracy. Gdy opóźnienia się powtarzają, wspólna analiza pozwala sprawdzić, czy problem wynika ze sposobu realizacji, braku zasobów, niejasnej ścieżki decyzyjnej czy podziału odpowiedzialności. Bez perspektywy HR łatwo przeoczyć, że trzecia z rzędu „awaria procesu” to w rzeczywistości jeden przemęczony koordynator, który od pół roku robi pracę za dwie osoby.

HR nie przejmuje zarządzania dostawcą ani nie podejmuje decyzji operacyjnych za liderów. Może natomiast wspierać managerów liniowych w budowaniu partnerskiej współpracy z vendorami i centralą: zaproponować wspólny onboarding dla nowych osób po obu stronach umowy, przygotować prostą mapę kontaktów („kto, w jakiej sprawie, w jakim czasie”), przeszkolić liderów z prowadzenia trudnych rozmów z partnerem czy włączyć ludzi dostawcy w programy uznania. Takie drobne rozwiązania sprawiają, że w kryzysie strony dzwonią do siebie, zamiast wymieniać maile z coraz dłuższą listą osób w kopii.

Ta sama perspektywa przydaje się wszędzie tam, gdzie wynik zależy od kilku zespołów, a odpowiedzialność rozkłada się na wiele ról – nieważne, czy chodzi o biurowiec, centrum handlowe, czy wewnętrzny projekt w banku.

Na koniec: trzy proste pytania

Korpokracja usług może być skomplikowana, ale ludzie, którzy w niej pracują, potrzebują odpowiedzi na trzy proste pytania:
  • Czego się ode mnie oczekuje?
  • Na co mam wpływ?
  • Do kogo mogę się zwrócić, gdy sprawa utknie?
Jeśli organizacja potrafi na nie odpowiedzieć każdemu – od asset managera po technika z drabiną – procedury i wartości przestają być zapisami w dokumentach. Zaczynają pomagać ludziom współpracować i świadczyć lepsze usługi. A „wszyscy byli w kopii” przestaje być wymówką i staje się po prostu informacją.

Bibliografia

Camerer, C., Loewenstein, G. i Weber, M. (1989). The curse of knowledge in economic settings: An experimental analysis. „Journal of Political Economy”, 97(5), 1232–1254. https://doi.org/10.1086/261651

Darley, J.M. i Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. „Journal of Personality and Social Psychology”, 8(4, Pt. 1), 377–383. https://doi.org/10.1037/h0025589

Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. „Administrative Science Quarterly”, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999

Gaertner, S.L., Dovidio, J.F., Anastasio, P.A., Bachman, B.A. i Rust, M.C. (1993). The common ingroup identity model: Recategorization and the reduction of intergroup bias. „European Review of Social Psychology”, 4(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/14792779343000004

Morrison, E.W. i Milliken, F.J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706–725. https://doi.org/10.5465/amr.2000.3707697

Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process. „Advances in Experimental Social Psychology”, 10, 173–220. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60357-3

Rousseau, D.M. (1989). Psychological and implied contracts in organizations. „Employee Responsibilities and Rights Journal”, 2(2), 121–139. https://doi.org/10.1007/BF01384942

Simons, T. (2002). Behavioral integrity: The perceived alignment between managers’ words and deeds as a research focus. „Organization Science”, 13(1), 18–35. https://doi.org/10.1287/orsc.13.1.18.543

Tubre, T.C. i Collins, J.M. (2000). Jackson and Schuler (1985) revisited: A meta-analysis of the relationships between role ambiguity, role conflict, and job performance. „Journal of Management”, 26(1), 155–169. https://doi.org/10.1177/014920630002600106

Dostęp tylko dla zarejestrowanych użytkowników

Aby przeczytać ten artykuł, musisz się zarejestrować i zalogować.

Zarejestruj się teraz
W korpokracji usług drobna z pozoru sprawa – np. niedziałająca klimatyzacja na siódmym piętrze biurowca – potrafi odbyć podróż przez pół świata. Zaczyna się od najemcy, przechodzi przez property managera i właściciela aktywa, trafia do centrali globalnego dostawcy Facility Management, a stamtąd do podwykonawcy serwisu HVAC (heating, ventilation and air conditioning – ogrzewanie, wentylacja i klimatyzacja) i do technika, który w końcu staje z drabiną pod kratką wentylacyjną. Każde ogniwo widzi tę sytuację inaczej. Dla najemcy to duszne biuro, w którym podczas spotkania z klientem nie da się oddychać, dla asset managera – pozycja w budżecie, dla centrali dostawcy – wskaźnik SLA w miesięcznym raporcie, a dla technika – trzecie zgłoszenie tego dnia i brak części w magazynie.

Nikt tu nie działa w złej wierze, każdy po prostu patrzy przez własne okno. Podobnie bywa zresztą w każdej dużej organizacji, w której projekt zależy od kilku działów, a odpowiedzialność rozkłada się na osoby siedzące w różnych miejscach struktury. Łatwo wpaść w pułapkę: informacja zrozumiała dla piszącego wcale nie musi być zrozumiała dla odbiorcy, obecność na spotkaniu nie zawsze oznacza uzgodnienie decyzji, a przypisanie zadania w tabeli nie musi zakończyć się jego wykonaniem.

W mediach społecznościowych krąży żart o trzech pytaniach, które mogą paść podczas jednego międzynarodowego spotkania: „Co może pójść nie tak?”, „Ile tracimy, czekając?” i „Kto znowu będzie musiał to ratować?”. Warto czytać go nie jako opis narodowych charakterów, lecz jako metaforę trzech perspektyw, które spotykają się przy każdym stole – między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi, liderem a osobą wykonującą zadanie. Pierwsza porusza kwestię zgodności i ryzyka, druga – kosztów opóźnienia, a trzecia – tego, kto na koniec zostanie z problemem. Wszystkie trzy są uzasadnione.

Ten tekst jest o ludziach stojących przy tych oknach i o tym, jak HR może pomóc im zobaczyć ten sam krajobraz.

Komunikat wysłany. Czy dotarł?

Osobie, która pisze komunikat, wydaje się on zrozumiały, bo ma w głowie cały jego kontekst: pamięta wcześniejsze spotkania, zna powody zmiany i wie, czego dotyczy decyzja. Psychologia ma na to zgrabną nazwę – klątwa wiedzy. Camerer, Loewenstein i Weber (1989) pokazali, że osoby lepiej poinformowane mają systematyczny kłopot z wyobrażeniem sobie, jak sytuację widzi ktoś, kto tej wiedzy nie ma – nawet wtedy, gdy leży to w ich własnym interesie.

Weźmy przykład. Centrala dostawcy wprowadza zasadę, że od 1 marca usterki zgłasza się wyłącznie przez system CAFM (computer aided facility management), a telefony przestają być przyjmowane. Szczegółowy mail w tej sprawie trafia do kierowników obiektów, którzy przekazują dalej skrótową informację: „Od marca nowy system zgłoszeń, szczegóły w załączniku”. Recepcjonistka w jednym z budynków dowiaduje się o zmianie 3 marca – w chwili, gdy zirytowany najemca dzwoni jak zawsze, a dyżurny technik odpowiada, że „telefoniczne zgłoszenia nie są już przyjmowane”. Formalnie wszystko zostało przekazane, ale w praktyce informacja dotarła do niej w najgorszym możliwym momencie, czyli wtedy, gdy już trzeba było z niej skorzystać.

Sytuacja nie wynikła z lekceważenia tematu przez kierowników obiektów. Komunikat zazwyczaj skraca się przy każdym przekazaniu – jak w zabawie w głuchy telefon – i ginie wśród innych priorytetów, a ludzie z różnych poziomów organizacji różnie rozumieją tę samą wiadomość. Centrala uważa, że „komunikat został przekazany”, manager zakłada, że „zespół już wie”, a osoba najbliżej wykonania zadania dowiaduje się o zmianie dopiero wtedy, gdy ma ją zastosować.

Dlatego zamiast pytać „czy wysłaliśmy?”, lepiej zadać trzy inne pytania:
  • Czy odbiorca wie, dlaczego zmiana jest wprowadzana?
  • Czy wie, co konkretnie ma zrobić inaczej?
  • Czy wie, do kogo zadzwonić, gdy sytuacja wymknie się ustalonej procedurze?
Prosty test: poproś dwie osoby z końca łańcucha, by własnymi słowami opowiedziały, co się zmienia. Jeśli opowiedzą dwie różne historie, komunikat jeszcze nie dotarł. Ma to szczególne znaczenie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, w których procedury, wymogi i standardy pełnią ważną funkcję, ale muszą zostać przełożone na język codziennej pracy.

Wszyscy w kopii, nikt przy sterze

Pole „DW” (do wiadomości) to jeden z najbardziej zdradliwych wynalazków korporacyjnego świata. Daje poczucie, że wszyscy zainteresowani wiedzą, a zarazem rozmywa to, kto powinien zareagować. Klasyczne eksperymenty Darleya i Latané (1968) pokazały zjawisko rozproszenia odpowiedzialności: im więcej osób jest świadkami sytuacji wymagającej działania, tym mniejsze prawdopodobieństwo, że którakolwiek z nich zareaguje, i tym dłużej to trwa. Każdy zakłada bowiem, że ktoś inny już się tym zajął.

Lista 14 adresatów maila o przecieku w garażu działa podobnie jak tłum na przystanku. Facility manager myśli, że sprawę pchnie dostawca, dostawca czeka na zgodę właściciela, a właściciel jest przekonany, że skoro wszyscy są w kopii, to sprawa „jest w toku”. A woda kapie dalej. Dobra praktyka jest zaskakująco prosta: w każdej wiadomości wymagającej działania wskazać z imienia jedną osobę odpowiedzialną za kolejny krok i termin. Reszta może być w kopii, ale wie już, że nie trzyma piłki.

„To nie po naszej stronie”

Gdy sprawa się opóźnia, łatwo usłyszeć: „centrala nie zna realiów”, „lokalny zespół nie trzyma standardu”, „dostawca zasłania się umową”. Takie zdania przynoszą ulgę, bo pozwalają szybko wskazać winnego, ale zasłaniają to, jak działania wielu osób złożyły się na wspólny wynik.

Psychologia społeczna od dawna opisuje, jak przynależność do grupy kształtuje nasze oceny i skłania do łagodniejszego patrzenia na „naszych” niż na „tamtych”. W organizacji usługowej granica może przebiegać między centralą a obiektem, biznesem a funkcjami wspierającymi albo pracownikami firmy a ludźmi dostawcy – nawet jeśli ci ostatni od lat siedzą w tym samym budynku i jedzą lunch w tej samej kuchni. Model wspólnej tożsamości grupowej (Gaertner i in., 1993) podpowiada, że uprzedzenia między grupami słabną, gdy ich członkowie zaczynają dostrzegać nadrzędny cel, który ich łączy. Nie chodzi o to, by wszyscy stali się jednym zespołem i zapomnieli o swoich rolach. Technik nadal jest technikiem, a asset manager – asset managerem. Chodzi o to, by każdy rozumiał, jak jego decyzje wpływają na doświadczenie najemcy czy pracownika, który rano wchodzi do budynku.

Dobrym narzędziem jest wspólny „spacer po procesie”: przedstawiciele wszystkich ogniw siadają razem i śledzą jedną konkretną sprawę – od zgłoszenia, przez decyzję i wykonanie, aż po informację przekazaną użytkownikowi. Często wychodzi wtedy na jaw coś, czego nie widać w żadnym raporcie. Na przykład technik wymienił filtr w ciągu dwóch godzin, system automatycznie zamknął zgłoszenie, SLA zostało dotrzymane – tylko nikt nie powiedział najemcy, że problem rozwiązano. Najemca uznał więc, że nic się nie wydarzyło, i w kwartalnej ankiecie satysfakcji wystawił dwójkę. Każdy wykonał swoje zadanie, ale nikt nie doprowadził sprawy do końca, czyli do poinformowania pracowników.

Kto ma piłkę?

Niejasność ról widać najlepiej wtedy, gdy ktoś ma do wykonania kilka zadań, które się wykluczają. Managerka obiektu ma przyspieszyć projekt, pilnować budżetu i skonsultować zmianę z zespołem, ale nikt jej nie powiedział, który cel jest priorytetowy, gdy nie da się pogodzić wszystkich. Pracownik dostaje dwa pilne zadania od dwóch przełożonych, którzy nie uzgodnili między sobą kolejności. Technik ma usunąć awarię w cztery godziny, ale zakup części powyżej określonej kwoty wymaga akceptacji asset managera, który akurat jest na urlopie. W miesięcznym raporcie technik „nie dotrzymał SLA”.

W takich sytuacjach kusi nas, by ocenić człowieka: „mało samodzielny”, „nie ogarnia”, „brak inicjatywy”. Ross (1977) opisał tę skłonność jako podstawowy błąd atrybucji: przeceniamy cechy osoby, a nie doceniamy siły sytuacji, w której się znalazła. Zanim więc wydamy wyrok, warto sprawdzić, czy ta osoba wie, czego się od niej oczekuje, jakie decyzje może podjąć sama i na co rzeczywiście ma wpływ. Badania potwierdzają, że nie jest to kwestia kosmetyczna: metaanaliza Tubre’a i Collinsa (2000) wykazała negatywny związek między niejasnością roli a efektywnością pracy, choć jego siła zależała od rodzaju pracy i od tego, kto dokonywał oceny.

Dobrym rozwiązaniem jest wtedy macierz RACI (responsible, accountable, consulted, informed), która pomaga ustalić, kto wykonuje zadanie, kto podejmuje decyzję, kogo trzeba zapytać o zdanie, a kogo jedynie poinformować. Sama tabela to jednak dopiero mapa, a nie podróż. Jeśli zespół po jej lekturze nadal nie wie, kto rozstrzyga konflikt priorytetów, kto może zaakceptować odstępstwo od standardu i dokąd zgłosić ryzyko, które nie mieści się w żadnej rubryce, RACI pozostanie jedynie ładnym załącznikiem do prezentacji. Tu widzę miejsce dla HR, który wspólnie z liderami może uzgodnić te zasady, a potem pomóc przełożyć je na proste komunikaty, wdrożenie nowych osób i codzienne zachowania.

Z jasnością ról wiąże się też sprawiedliwa ocena. W złożonych łańcuchach usług łatwo nagradzać i karać ludzi za wskaźniki, na które mają tylko częściowy wpływ. Kilka pytań porządkuje tę kwestię: kto kogo ocenia i na podstawie jakich danych? Czy wskaźnik mierzy to, co dana osoba może kontrolować? Czy po incydencie szukamy przede wszystkim winnego, czy przyczyny? W praktyce dobrze sprawdzają się wspólne cele dla całego łańcucha (np. satysfakcja użytkownika budynku) obok celów indywidualnych oraz przeglądy incydentów prowadzone tak, by oddzielić błąd człowieka od błędu systemu. Organizacja, która konsekwentnie karze ludzi za usterki procesu, szybko się nauczy, że najbezpieczniej jest nic nie zgłaszać.

Wartości, które widać w działaniu

„Ludzie są w centrum”, „stawiamy na współpracę”, „możesz mówić otwarcie” – takie hasła dobrze wyglądają na plakacie w kuchni. Dla pracownika nabierają jednak znaczenia dopiero wtedy, gdy zobaczy, jak przekładają się na decyzje, sposób zarządzania i zwykłą rozmowę z przełożonym.

Wyobraźmy sobie kierownika obiektu, który na kwartalnym spotkaniu mówi wprost, że harmonogram sprzątania jest nierealny przy obecnej obsadzie. W odpowiedzi słyszy: „Inne obiekty jakoś dają radę”. Następnym razem nie powie nic, nawet jeśli plakat z hasłem „Speak up!” nadal będzie wisiał na swoim miejscu. Morrison i Milliken (2000) opisali to zjawisko jako milczenie organizacyjne: gdy ludzie uczą się, że zabieranie głosu jest ryzykowne albo bezcelowe, firma traci dostęp do informacji, których najbardziej potrzebuje.
W psychologii organizacji bada się spójność słów i czynów liderów, określaną jako behavioral integrity. Simons (2002) zwraca uwagę, że to, jak pracownicy postrzegają tę spójność, wiąże się z wiarygodnością przełożonych i zaufaniem do nich. To również obszar kontraktu psychologicznego, czyli niepisanego zestawu przekonań o tym, co organizacja obiecuje i jak traktuje ludzi (Rousseau, 1989). Taki kontrakt nie ma paragrafów, ale pracownicy bardzo dokładnie zauważają, kiedy jest łamany. Jedno zignorowane zgłoszenie mówi więcej niż 10 prezentacji o wartościach.

Młodsi pracownicy często nazywają tę niespójność wprost, ale oczekiwanie, że wartości będą widoczne w działaniu, nie jest przywilejem jednego pokolenia. Każdy chce wiedzieć, czy „szacunek” oznacza także uważne słuchanie, czy „współpraca” zakłada wysłuchanie głosu osób najbliżej procesu i czy „odpowiedzialność” oznacza również jasne wskazanie, kto podejmuje decyzję.
Rolą HR jest pomagać organizacji w przekładaniu głoszonych wartości na konkretne zachowania i procesy, z którymi liderzy i zespoły stykają się na co dzień. Jeśli mówimy o szacunku, warto ustalić, jak przejawia się on przy wprowadzaniu zmian, udzielaniu informacji zwrotnej i rozwiązywaniu sporów. Jeśli deklarujemy otwartość, trzeba zadbać o to, by zgłoszenie ryzyka nie kończyło się ośmieszeniem czy karą. Dotyczy to także ludzi dostawcy: technik zewnętrznej firmy, który od lat dba o budynek, powinien wiedzieć, że jego uwagi są mile widziane i że może zostać zauważony, gdy zrobi coś dobrze.

Korporacja bywa trudna, ale ma też mocne strony

Pracuję w korporacjach od ponad 20 lat i wiem, że ten świat potrafi frustrować – zwłaszcza gdy decyzja wędruje przez kolejne piętra, a procedura wydaje się ważniejsza od konkretnej sytuacji. Wiem też, że jasne zasady, odpowiedzialność, przewidywalne procesy i wspólne standardy są potrzebne. Szczególnie w organizacjach globalnych i instytucjach zaufania publicznego, gdzie decyzje muszą uwzględniać bezpieczeństwo, zgodność z przepisami i zaufanie klientów.
Korporacja nie jest z definicji ani straszna, ani doskonała. Wiele zależy od tego, czy jej struktury pomagają ludziom rozumieć sens decyzji i współpracować, czy raczej tworzą dystans między tym, co organizacja deklaruje, a tym, czego doświadcza pracownik. Amy Edmondson (1999) wykazała w badaniu zespołów, że bezpieczeństwo psychologiczne – przekonanie, że w zespole można podjąć ryzyko interpersonalne bez obawy o konsekwencje – wiąże się z zachowaniami sprzyjającymi uczeniu się: zadawaniem pytań, proszeniem o informację zwrotną i otwartym mówieniem o błędach. Organizacja, która chce wyciągać wnioski z problemów, musi najpierw sprawić, że ludzie będą chcieli o nich mówić.

HR przy wspólnym stole

W dobrze działającym service governance spotykają się trzy perspektywy. Operacje patrzą na jakość i ciągłość usługi, finanse – na koszty i efektywność, a HR wnosi wiedzę o rolach, kompetencjach, obciążeniu ludzi i jakości współpracy. Gdy opóźnienia się powtarzają, wspólna analiza pozwala sprawdzić, czy problem wynika ze sposobu realizacji, braku zasobów, niejasnej ścieżki decyzyjnej czy podziału odpowiedzialności. Bez perspektywy HR łatwo przeoczyć, że trzecia z rzędu „awaria procesu” to w rzeczywistości jeden przemęczony koordynator, który od pół roku robi pracę za dwie osoby.

HR nie przejmuje zarządzania dostawcą ani nie podejmuje decyzji operacyjnych za liderów. Może natomiast wspierać managerów liniowych w budowaniu partnerskiej współpracy z vendorami i centralą: zaproponować wspólny onboarding dla nowych osób po obu stronach umowy, przygotować prostą mapę kontaktów („kto, w jakiej sprawie, w jakim czasie”), przeszkolić liderów z prowadzenia trudnych rozmów z partnerem czy włączyć ludzi dostawcy w programy uznania. Takie drobne rozwiązania sprawiają, że w kryzysie strony dzwonią do siebie, zamiast wymieniać maile z coraz dłuższą listą osób w kopii.

Ta sama perspektywa przydaje się wszędzie tam, gdzie wynik zależy od kilku zespołów, a odpowiedzialność rozkłada się na wiele ról – nieważne, czy chodzi o biurowiec, centrum handlowe, czy wewnętrzny projekt w banku.

Na koniec: trzy proste pytania

Korpokracja usług może być skomplikowana, ale ludzie, którzy w niej pracują, potrzebują odpowiedzi na trzy proste pytania:
  • Czego się ode mnie oczekuje?
  • Na co mam wpływ?
  • Do kogo mogę się zwrócić, gdy sprawa utknie?
Jeśli organizacja potrafi na nie odpowiedzieć każdemu – od asset managera po technika z drabiną – procedury i wartości przestają być zapisami w dokumentach. Zaczynają pomagać ludziom współpracować i świadczyć lepsze usługi. A „wszyscy byli w kopii” przestaje być wymówką i staje się po prostu informacją.

Bibliografia

Camerer, C., Loewenstein, G. i Weber, M. (1989). The curse of knowledge in economic settings: An experimental analysis. „Journal of Political Economy”, 97(5), 1232–1254. https://doi.org/10.1086/261651

Darley, J.M. i Latané, B. (1968). Bystander intervention in emergencies: Diffusion of responsibility. „Journal of Personality and Social Psychology”, 8(4, Pt. 1), 377–383. https://doi.org/10.1037/h0025589

Edmondson, A. (1999). Psychological safety and learning behavior in work teams. „Administrative Science Quarterly”, 44(2), 350–383. https://doi.org/10.2307/2666999

Gaertner, S.L., Dovidio, J.F., Anastasio, P.A., Bachman, B.A. i Rust, M.C. (1993). The common ingroup identity model: Recategorization and the reduction of intergroup bias. „European Review of Social Psychology”, 4(1), 1–26. https://doi.org/10.1080/14792779343000004

Morrison, E.W. i Milliken, F.J. (2000). Organizational silence: A barrier to change and development in a pluralistic world. Academy of Management Review, 25(4), 706–725. https://doi.org/10.5465/amr.2000.3707697

Ross, L. (1977). The intuitive psychologist and his shortcomings: Distortions in the attribution process. „Advances in Experimental Social Psychology”, 10, 173–220. https://doi.org/10.1016/S0065-2601(08)60357-3

Rousseau, D.M. (1989). Psychological and implied contracts in organizations. „Employee Responsibilities and Rights Journal”, 2(2), 121–139. https://doi.org/10.1007/BF01384942

Simons, T. (2002). Behavioral integrity: The perceived alignment between managers’ words and deeds as a research focus. „Organization Science”, 13(1), 18–35. https://doi.org/10.1287/orsc.13.1.18.543

Tubre, T.C. i Collins, J.M. (2000). Jackson and Schuler (1985) revisited: A meta-analysis of the relationships between role ambiguity, role conflict, and job performance. „Journal of Management”, 26(1), 155–169. https://doi.org/10.1177/014920630002600106

REKLAMA
O autorze
O rozmówcach