Od zmian w 2026 r. kręci się w głowie. Nowelizacja prawa energetycznego. Poprawka do nowelizacji. Sierpniowe prezydenckie weto do tej poprawki. Nowe aukcje rynku mocy. Pierwsze przetargi na usługi elastyczności. No i Matka Natura, która w słoneczną majówkę spycha ceny energii rekordowo poniżej zera.

Dokładną kronikę tego roku zostawiam serwisom informacyjnym. Mnie interesuje, co z niego wynika dla rachunku firmy. A wynika cały czas to samo: ustawodawca, operatorzy i fizyka – każde z nich na swój sposób – nagradzają tę samą umiejętność, czyli panowanie nad własnym poborem.

Obowiązująca od 30 kwietnia nowelizacja pozwala podpisać drugą umowę sprzedaży energii na tym samym przyłączu. Dodatkowy punkt poboru, drugi licznik, bez nowych warunków przyłączenia, na wniosek do operatora. Brzmi jak niuans biurokratyczny, ale ja uważam, że jest to gamechanger, jeżeli chodzi o optymalizację energii.

Zacznijmy od zrozumienia, kogo dotyczyć może ta zmiana. W restauracji, hali magazynowej, przemysłowej mroźni czy serwerowni duża część odbiorników energii ma sporą bezwładność. Komora chłodnicza schłodzona do dolnej granicy dozwolonej temperatury wytrzyma godzinę bez zasilania i nikt tego nie zauważy. Wentylacja może popracować mocniej przed szczytem cenowym i lżej w jego trakcie. Ładowanie wózków często może poczekać godzinę w nocy.

Tak było zawsze i zawsze kuszące było użycie taryfy dynamicznej, aby z tego skorzystać. Operacja taka wiązała się jednak z dużym ryzykiem: w momencie skoku ceny w górę to cały obiekt był karany tą wysoką ceną.

Nowelizacja pozwala na wydzielenie niektórych odbiorów do ceny dynamicznej bez jakiejkolwiek zmiany warunków technicznych przyłącza. Daje to od ręki możliwości oszczędzania: w data center można manewrować klimatyzacją w granicach reżimu temperatur, w hali magazynowej można sterować wentylacją, a w biurowcu generatorem wody lodowej. Dopasowanie cyklu pracy tych urządzeń do cen energii daje określone i niemałe korzyści bez ryzyka, o którym pisałem powyżej: wszystkie ważne obwody zostają na umowie ze znaną ceną, a elastyczna część budynku może wreszcie korzystać z godzin taniej energii.

W nowelizacji do ustawy weszły dwa nowe typy umów o przyłączenie: elastyczna i konfigurowalna. Za urzędowymi nazwami kryje się prosta idea: operator nie musi odmawiać, jeżeli brakuje mocy: może on teraz przyłączyć obiekt, ale z ograniczeniami. Ustawa dopuszcza limity poboru „zmienne w czasie", odnoszące się „do zdefiniowanych zdarzeń lub parametrów […] sieci". Biznesowo: pełna moc przez większość doby, mniejsza wtedy, kiedy sieć w okolicy pracuje na granicy możliwości.

To nie jest polski pomysł, tylko import sprawdzonej praktyki. W Holandii regulator zobowiązał operatorów do oferowania umów bez gwarancji pełnej mocy, w tym tańszych umów przesyłowych ograniczonych do godzin poza szczytowych. W Wielkiej Brytanii przyłączenia z ograniczeniami są standardową praktyką. Polska przenosi ten mechanizm w dobrym momencie: zapotrzebowanie na niego będzie rosło.

Pierwszych polskich umów tego typu jeszcze nie widziałem, przepis ma cztery miesiące. Tym większa będzie przewaga tych, którzy podpiszą je jako pierwsi.

Na zeszłorocznej konferencji InnoEnergy w Lizbonie rozmawiałem z moim portugalskim konkurentem. Kiedy opowiedziałem mu, że w Polsce nie ma prostej drogi do danych z licznika operatora, był szczerze zszokowany. Jego biznes stoi na danych pomiarowych, które portugalski klient dostaje od operatora bez żadnej dyskusji. „Przecież to własność klienta", tłumaczył mi, mówiąc o czymś dla niego oczywistym.

U nas oczywiste to nie było. Firma odzyskiwała wiedzę o własnym zużyciu okrężnie: z faktur, z portali sprzedawców, a w wielu przypadkach z własnych liczników, żeby w ogóle wiedzieć, co się dzieje w obiekcie.

19 października kończy się okres przejściowy CSIRE, centralnego systemu informacji rynku energii. Dane godzinowe każdego punktu poboru trafiają do jednego standardu i stają się dostępne dla odbiorcy, a procesy zmiany sprzedawcy skracają się do około doby. Polska dogania Lizbonę.

Dla huty to niewielkie usprawnienie. Ale dla firmy z 80 licznikami, 80 umowami i jednym zbiorczym plikiem od księgowości to zmiana prawie ustrojowa: pierwszy raz system zarządzania energią może zobaczyć łatwo całą sieć obiektów naraz. Profil poboru każdego lokalu, benchmarking, weryfikacja mocy umownych i taryf plus wreszcie mniej bolesna zmiana sprzedawcy dla całego portfela. Większość firm wielolokalowych nigdy nie widziała własnego zużycia w takiej rozdzielczości, chyba że wcześniej zainwestowała w drogi metering.

Kolejna zmiana nadchodzi z dyrektywy EED, właśnie wdrażanej do polskiej ustawy o efektywności energetycznej. Od tego roku obowiązek audytu energetycznego przestaje zależeć od wielkości firmy, a zaczyna od zużycia: powyżej 2,8 GWh rocznie audyt co cztery lata staje się obowiązkowy, także dla firm z sektora MŚP (a potencjalne kary za jego brak są wysokie).

Uwaga: liczy się suma zużycia firmy, nie pojedynczy obiekt. Pojedyncza restauracja nie znaczy wiele energetycznie, ale kilkanaście lokali gastronomicznych albo kilka biurowców często przekracza próg.

Wiele firm, które nigdy nie uważały się za „energetyczne", musi znacząco zmienić swoje podejście do tematu. Oczywiście mogą to potraktować jak kolejny obowiązek do odhaczenia. Ale mogą też odwrotnie: audyt to inwentaryzacja dokładnie tych możliwości, które opisałem wyżej. Skoro i tak trzeba policzyć te wszystkie wskaźniki, niech te wskaźniki pierwszy raz w historii firmy zarobią! W szczególności, że automatyka budynkowa i systemy zarządzania i optymalizacji energii są coraz tańsze (co jest swoją drogą tematem na zupełnie inny artykuł).

Trzy kolejne zmiany ostatnich miesięcy, które też warto mieć na radarze:

Współczesna energetyka to jeden wielki i coraz bardziej zintegrowany system i nic nie wskazuje, że się to może zmienić w przyszłości. Dlatego stawiam tezę, że proces wyceniania elastyczności dopiero nabiera prędkości.

Co prawda w musicalu wspomnianym we wstępie tego tekstu Amerykanie nie wygrywają sami: do zwycięstwa prowadzi ich pomoc mocarstw, z Francją na czele, a Lafayette monopolizuje każdą scenę, w której się pojawia. Ale na tym analogia się kończy. Do polskich firm żadna Francja z odsieczą nie przypłynie: ustawodawca zmienia zdanie co kwartał, operatorzy dopisują własne zasady, a sprzedawca ma do obrony własną marżę. Zostaje dokładnie to, od czego zaczęliśmy. „I am the one thing in life I can control". Kontrola własnego zużycia to jedyna strategia, która nie zależy od nikogo trzeciego. I jedyna, za którą wszystkie opisane wyżej mechanizmy realnie płacą.