Na polskim rynku pracy funkcjonuje wielu utalentowanych specjalistów i menedżerów z wysoko rozwiniętymi kompetencjami oraz imponującym doświadczeniem zawodowym. Jednocześnie duża grupa z nich mierzy się z poczuciem niepewności, niską samooceną i błędnym poczuciem, że ich zawodowe sukcesy są wynikiem przypadku. Najnowsze dane Hays Poland potwierdzają, że blisko 4 na 10 profesjonalistów doświadczyło tego problemu.

Badanie przeprowadzone wśród blisko 1000 specjalistów i menedżerów wykazało, że 16 proc. respondentów doświadcza syndromu oszusta regularnie, 12 proc. od czasu do czasu, a 10 proc. rzadko. Z kolei 41 proc. badanych jednoznacznie przyznaje, że nigdy nie mierzyło się z tym zjawiskiem, co świadczy o wysokiej samoświadomości i umiejętności realistycznej oceny własnych osiągnięć. Kolejna 1/5 respondentów (21 proc.) ma wątpliwości co do tego, czy kiedykolwiek mierzyła się z tym zjawiskiem, co może wynikać z ograniczonej świadomości samego problemu lub trudności w identyfikacji jego przejawów.

Syndrom oszusta paradoksalnie najczęściej dotyka pracowników ambitnych i utalentowanych, którzy stawiają sobie bardzo wysokie wymagania. Im wyższe stanowisko i większa odpowiedzialność w firmie, tym większa świadomość złożoności wielu kwestii i własnych obszarów do rozwoju. Jako menedżerka wielokrotnie obserwowałam, że osoby najbardziej kompetentne często oceniają siebie znacznie surowiej niż ich otoczenie. – mówi Karolina Lis, Senior Director w Hays Poland.

Mechanizmy i objawy syndromu oszusta

Syndrom oszusta objawia się w środowisku zawodowym na kilka dominujących sposobów. Według wskazań respondentów są to przede wszystkim:

• Nadmierny perfekcjonizm (35 proc. wskazań)

• Porównywanie się z innymi (34 proc.)

• Obawa, że inni przeceniają posiadane kompetencje (32 proc.)

• Strach przed odkryciem braków przez otoczenie (32 proc.)

• Ciągła potrzeba udowadniania własnej wartości (27 proc.)

• Trudności z przyjmowaniem pochwał (25 proc.)

• Wiara, że sukcesy wynikają ze szczęścia (22 proc.)

Dynamiczne zmiany technologiczne, w tym rozwój sztucznej inteligencji oraz liczne transformacje wewnątrz organizacji, potęgują poczucie niepewności nawet u doświadczonych ekspertów.

Dynamiczne zmiany technologiczne, w tym rozwój AI, liczne transformacje w organizacjach oraz coraz wyższe oczekiwania pracodawców sprawiają, że wiele osób ma poczucie, że musi nieustannie udowadniać swoją wartość. W efekcie nawet doświadczeni profesjonaliści mogą kwestionować swoje kompetencje i konkurencyjność na rynku. Stawianie sobie celów czy regularna autorefleksja to objawy zdrowej ambicji, jednak problem zaczyna się, gdy wątpliwości zamiast wspierać rozwój – zaczynają go blokować. Alarmującą przesłanką mogą być nieustanna trudność w przyjmowaniu pochwał czy ciągły lęk przed popełnieniem błędu. Jeśli takie zachowania utrzymują się przez dłuższy czas i wpływają na decyzje zawodowe, warto się im przyjrzeć bliżej. – podkreśla Karolina Lis z Hays.

Wpływ na karierę i procesy rekrutacyjne

Zjawisko to ma realne przełożenie na sposób zarządzania karierą. Aż 44 proc. osób, które doświadczyły syndromu oszusta, przyznaje, że wpłynął on bezpośrednio na ich decyzje zawodowe. Najczęstszym skutkiem jest rezygnacja z aplikowania na wybrane oferty pracy (64 proc. wskazań w tej grupie). Inne negatywne konsekwencje to:

• Niezabieranie głosu podczas spotkań (38 proc.)

• Tzw. job hugging, czyli odkładanie zmiany pracodawcy na przyszłość (35 proc.)

• Nieubieganie się o awans (34 proc.)

• Rezygnacja z negocjowania wynagrodzenia (34 proc.)

• Niezgłaszanie własnych pomysłów (28 proc.)

Specjaliści i menedżerowie, którzy rezygnują z ambitnych planów, nie zgłaszają się do wartościowych, strategicznych projektów lub próbują nieustannie udowadniać swoją wartość poprzez nadmierne przeciążanie się pracą, mogą wiele stracić. Podążanie za syndromem oszusta w dłuższej perspektywie może bowiem prowadzić do ogólnej frustracji, wolniejszej progresji kariery, a nawet wypalenia zawodowego. – tłumaczy Karolina Lis.

Budowanie odporności i rola organizacji

Eksperci wskazują, że syndrom oszusta nie jest trwałą przeszkodą, a wpływ na niego można ograniczyć poprzez budowanie samooceny opartej na faktach. Kluczowe jest dokumentowanie sukcesów oraz rzetelna analiza informacji zwrotnych od przełożonych. Ważną rolę odgrywa również kultura organizacyjna, która powinna premiować otwartość na pytania i przyzwolenie na błędy w procesie nauki.

Hays Poland planuje dalsze monitorowanie trendów związanych z dobrostanem i kondycją psychiczną profesjonalistów na polskim rynku pracy w kolejnych kwartałach 2026 roku.