Projekt przebudowy dotyczy klasycystycznego obiektu z 1828 roku, zlokalizowanego w części kompleksu zwanej Folwarkiem. Głównym założeniem architektów z pracowni WXCA jest wydobycie potencjału architektury budynku, który na przestrzeni lat utracił swoją czytelność funkcjonalną. Kluczowym elementem inwestycji będzie tzw. „odwrócenie budynku”. Projekt przewiduje przywrócenie otwarcia od strony elewacji południowej, dawnego padoku, co pozwoli na naturalne połączenie wnętrz z ogrodem i istniejącymi szlakami pieszymi. 

W wyniku „odwrócenia” budynku powstanie zespół krajobrazowy w formie plateau. Będzie to nowa przestrzeń spotkań i rekreacji, umożliwiająca prowadzenie lekcji muzealnych na świeżym powietrzu oraz samodzielną obserwację fauny żyjącej w ogrodzie.

Architektura otwarta na ekosystem

Nowa strefa wejściowa zostanie wzbogacona o elementy małej architektury oraz okrągłe oczko wodne, co podkreśli oś kompozycyjną koszar. Architekci kładą duży nacisk na szacunek dla lokalnego ekosystemu Łazienek, w którym natura współistnieje z architekturą.

„Łazienki Królewskie to dom wielu mieszkańców, stanowi schronienie dla pawi, wiewiórek, lisów, jeży, ptaków i innych gatunków dzikich zwierząt, które od lat współtworzą wyjątkowy charakter tego miejsca. Projektując rewitalizowaną przestrzeń, chcieliśmy podkreślić tę harmonijną koegzystencję natury i architektury. Naszym celem było stworzenie rozwiązań, które nie tylko odpowiadają na potrzeby odwiedzających, ale również szanują istniejący ekosystem i pozwalają mu dalej naturalnie funkcjonować. Współczesna architektura, w tym architektura krajobrazu musi być dziś przede wszystkim uważna na przyrodę, lokalny kontekst i rytm życia miejsca” – podkreśla Ewelina Szeląg z WXCA.

Wystawa w Koszarach Kantonistów | Źródło: materiały prasowe

Inkluzywna wystawa i modernizacja wnętrz

Modernizacja obejmie również zupełnie nową aranżację wystawy stałej. Ekspozycja zostanie zorganizowana wokół pięciu filarów: obserwowania, badania, polowania, oswajania i kolekcjonowania. Architekci zaplanowali wykorzystanie naturalnych materiałów – dębowych podłóg, drewnianych gablot oraz odsłonięcie oryginalnych belek stropowych i historycznej klatki schodowej.

„Wystawa stała w Koszarach Kantonistów to ostatnia niezmodernizowana ekspozycja na terenie Łazienek. Charakteryzuje się ona bez wątpienia potencjałem naukowym, ale i wymagającą aktualizacji scenografią, co wyraźnie już utrudnia jej odbiór przez zwiedzających. Wyzwaniem jest także mała powierzchnia obiektu. Współczesne instytucje muzealne powinny jednak podejmować wysiłek stałego badania i reinterpretowania swoich zbiorów, tak aby tworzyć przestrzenie bardziej inkluzyjne, otwarte i odpowiadające na potrzeby współczesnych odbiorców.” – zaznacza Marta Boguta z Muzeum Łazienki Królewskie w Warszawie.

Współczesna misja w Dniu Muzeów

Prezentacja projektu zbiegła się z obchodami Międzynarodowego Dnia Muzeów, którego tegoroczne hasło brzmi: „Muzea jednoczące podzielony świat”. Idea ta kładzie nacisk na społeczną misję instytucji jako pomostów wspierających dialog ponad podziałami. Nowa koncepcja Koszar Kantonistów wpisuje się w ten trend, rezygnując z zamkniętej narracji na rzecz przestrzeni zapraszającej do dyskusji i wspólnemu doświadczaniu relacji człowieka z naturą.

Nowoczesna misja instytucji kultury

Projekt wpisuje się w szerszy trend przemian polskich muzeów, które stają się wielofunkcyjnymi ośrodkami kultury. Nowe rozwiązania w Koszarach Kantonistów są porównywane do innych realizacji WXCA, takich jak Muzeum Historii Polski, Muzeum Powstania Wielkopolskiego czy Muzeum Książąt Lubomirskich we Wrocławiu.

Wizualizacja części wystawy poświęconej polowaniu | Źródło: WXCA/Łazienki Królewskie

„Interesuje nas architektura uważna, taka, która nie dominuje nad miejscem, lecz wydobywa jego istniejące wartości i tożsamość. Dzisiejsze muzea powinny być przestrzeniami dialogu, otwartości i wspólnego doświadczenia, odpowiadającymi na współczesne potrzeby społeczne. Architektura może tworzyć warunki do spotkania różnych perspektyw, budować poczucie wspólnoty i zachęcać do zatrzymania się w świecie pełnym nadmiaru bodźców. Wierzymy, że właśnie takie miejsca: żywe, dostępne i zanurzone w swoim kontekście, stają się dziś najważniejszą rolą instytucji kultury” – mówi Marta Sękulska-Wrońska z WXCA.

Harmonogram prac i dostępność

Wszystkie przestrzenie Koszar Kantonistów zostaną po modernizacji w pełni przystosowane do potrzeb osób z niepełnosprawnościami. Harmonogram realizacji przewiduje rozpoczęcie prac budowlanych jeszcze w 2026 roku. Planowe zakończenie inwestycji i otwarcie obiektu dla publiczności wyznaczono na początek 2029 roku.