Ósmy odcinek podcastu redakcji Archisens to szczegółowa analiza przemian w myśleniu o architekturze, znaczeniu doświadczenia oraz odpowiedzialności projektantów. Prof. Ewa Kuryłowicz, architektka, wykładowczyni akademicka i przewodnicząca Rady Fundacji im. Stefana Kuryłowicza, została zaproszona do dyskusji przez Agnieszką Kalinowską-Sołtys. Spotkanie odbyło się w Kazimierzu Dolnym, w domu zaprojektowanym przez prof. Kuryłowicz, który stał się przestrzenią twórczą dla laureatów konkursu TEORIA.

Prof. Ewa Kuryłowicz jest współzałożycielką pracowni Kuryłowicz & Associates, z którą jest związana od 1990 roku. Przez ponad dekadę (2011–2022) pełniła w niej funkcję generalnej projektantki i wiceprezeski, a obecnie pozostaje prokurentką firmy.

Edukacja w cieniu izolacji: Architektura czasów PRL

Dla pokolenia studiującego architekturę w czasach PRL-u poznawanie światowych trendów wymagało ogromnej determinacji. Brak internetu i ograniczone możliwości podróżowania sprawiały, że wiedza płynęła głównie z przemycanych z zagranicy albumów oraz osobistych relacji osób, którym udało się przekroczyć granice.

„Z marzeń. Głównie z marzeń, bo faktycznie byliśmy odcięci od świata. Jak się później okazało kiedy się ten świat otworzył to nie był on aż tak wspaniały jak można się było domyślać, ale głód wiedzy dotyczący tego jak tam naprawdę jest był bardzo duży, ale nie taki dramatyczny, zawsze był ktoś kto jednak pojechał do tego Paryża i przywiózł jakiś egzemplarz książki o architekturze francuskiej.” – wspomina prof. Ewa Kuryłowicz.

Kluczowym elementem budowania warsztatu były wyjazdy studenckie. Architektka przywołuje wymianę między Wydziałem Architektury Politechniki Warszawskiej a Iowa State University, zainicjowaną przez prof. Karola Kocimskiego. Doświadczenie to pozwoliło na bezpośrednią konfrontację z odmienną rzeczywistością społeczną i architektoniczną.

„Byłam uczestnikiem jedynej wymiany studenckiej, która odbyła się między WA PW, a Iowa State University, dzięki profesorowi Karolowi Kocimskiemu, przedwojennemu emigrantowi z Polski, który w 1938 roku pojechał do Stanów Zjednoczonych. […] Czuliśmy, że jesteśmy w innej rzeczywistości, innym świecie.” – opowiada architektka.

Standardy dostępności jako misja pokoleniowa

Istotnym wątkiem rozmowy jest rozwój myślenia o dostępności budynków dla osób o ograniczonej sprawności. Prof. Kuryłowicz wskazuje na postać prof. Haliny Skibniewskiej jako mentorki, która wprowadziła te zagadnienia do polskiego dyskursu projektowego w latach 70. XX wieku.

Prof. Ewa Kuryłowicz opowiada o swoich mentorach oraz rozwoju standardów projektowania.

„Poszłam robić u niej projekt mieszkaniowy, no w zasadzie nie wiedząc kim jest. Nie znałam jej. Wiedziałam, że jest socjologiem i architektem. Prędko okazało się że te zajęcia są fantastyczne. Ona tak ciekawie opowiadała.” – wspomina prof. Ewa Kuryłowicz.

Przełomem w karierze architektki był projekt osiedla w Białołęce Dworskiej z 1977 roku, który zakładał szerokie korytarze i windy niezależnie od liczby kondygnacji – rozwiązania wyprzedzające ówczesne normy. Dziś dostępność traktowana jest szerzej, obejmując seniorów oraz osoby z czasowymi ograniczeniami sprawności.

„Pierwsze udostępnienia dla osób z niepełnosprawnością można odnotować w Szwecji pod koniec XIX wieku. Konkretne publikacje, zapisy, rekomendacje rozpoczęto formułować w różnych krajach w latach 60-tych XX wieku. To był i jest proces. (…) Ja jestem tylko elementem sztafety, która idzie i mam nadzieję, że będzie szła.” – podkreśla przewodnicząca Rady Fundacji.

Świadomość społeczna i nowa rola projektanta

Według prof. Kuryłowicz zrozumienie architektury przez użytkowników jest fundamentem wysokiej jakości środowiska zbudowanego. Edukacja pozwala odbiorcom precyzyjniej definiować potrzeby, co wymusza na projektantach lepsze rozwiązania w zakresie komfortu i ergonomii. Ekspertka zwraca uwagę, że pełne zrozumienie architektury wymaga bezpośredniego kontaktu z przestrzenią – doświadczenia jej skali, światła i materiałów, czego nie zastąpią zdjęcia na ekranie.

„Każdy ma prawo wymagać żeby architektura spełniała jego podstawowe potrzeby. […] Ludzie nie są pasywni, chcą rozumieć świat.” – stwierdza prof. Ewa Kuryłowicz.

Działalność edukacyjna jest kontynuowana przez Fundację im. Stefana Kuryłowicza, m.in. poprzez konkurs TEORIA. Edycja z 2026 roku pod hasłem „Miasto kurierów” skupiła się na analizie przestrzeni z perspektywy osób dostarczających żywność, co pozwoliło odsłonić nowe, funkcjonalne aspekty tkanki miejskiej. Fundacja od 2011 roku aktywnie wspiera młodych twórców, oferując warsztaty z pisania o architekturze oraz platformę do wymiany idei.

Rozmowa w ramach podcastu Archisens porusza kwestie świadomości społecznej oraz nowej roli architekta.

Pełna rozmowa z prof. Ewą Kuryłowicz dostępna jest na kanale Archisens w serwisie YouTube oraz na platformie Spotify w ramach cyklu „Rozmowy o architekturze”.